- آهن ربا چيست؟
ج: به موادي كه آهن را جذب مي كنند، آهن ربا مي گويند. براي مثال آهن ربا سنجاق و ميخ هاي آهني را به فرد جذب مي كند.
31- چگونه دريانوردان مسير خود را مشخص مي كردند؟
ج: دريانوزدان به كمك آهن ربا جهت يابي مي كردند و مسير خود را در دريا مشخص مي دادند.
32- از آهن ربا در يخچال به چه منظور استفاده مي شود؟
ج: درون نوار پلاستيكي دور در يخچال آهن ربا وجود دارد كه در را به بدمه ي يخچال مي چسباند.
33- سنگ مغناطيسي آهن چيست؟
ج: در طبيعت سنگ هايي يافت مي شود كه قطعه هاي كوچك آهن را به خود جذب مي كند و به آن سنگ مغناطيسي آهن مي گويند.
34- قطب هاي آهن ربا را تعريف كنيد.
ج: به ناحيه هايي از آهن ربا كه خاصيت آهن ربايي در آن نواحي بيش تر است، قطب هاي آهن ربا مي گويند.
35- قطب هاي آهن ربا را تعريف كنيد.
ج: آهن ربا داراي قطب هاي مغناطيسي N و S است. قطب N را شمال ياب و قطب S را جنوب ياب نام گذاري كرده اند.
36- اگر آهن رباي تيغه اي شكل را از گرانيگاه آويزان كنيم. قطب هاي آن در چه وضعيتي قرار مي گيرند؟
ج: آهن ربا پس از چند چرخش در راستاي شمال و جنوب قرار مي گيرد به طوري كه قطب N رو به شمال و قطب S آن رو به جنوب قرار داد.
اطلاعات جمع آوري كنيد ص 101
آيا مي دانيد كه در قريم دريانوردان چگونه به كمك آهن ربا، جهت يابي مي كردند؟ در اين مورد و نيز در مورد اين قطب نما (عقربه ي مغناطيسي) و قبله نما چگونه ساخته مي شوند و چگونه كار مي كنند، تحقيق كنيد و نتيجه را به كلاس گزارش كنيد.
ج: هر گاه يك آهن ربا را از گرانيگاه آويزان كرده و آن را رها كنيم آهن ربا پس از چند چرخش در راستاي ميدان مغناطيسي زمين يعني جنوب به شمال قرار مي گيرد به طوري كه قطب N آن رو به شمال قرار مي گيرد. در گذشته دريانوردان و اكنون در قبله نما يا قطب نما از همين خاصيت استفاده مي شود.
37- اثر قطب هاي آهن ربا بر يك ديگر چگونه است؟
ج: قطب هاي همنام يكديگر را مي رانند و قطب هاي غيرهمنام يك ديگر را مي ربايند.
مشاهده كنيد ص 101
1- يك آهن رباي تيغه اي را از گرانيگاه بياويزيد.
2- قطب N آهن رباي ديگري را به نوبت به قطب N و S آهن رباي آويخته شده نزديك كنيد.
3- آزمايش مرحله ي 2 را با قطب S تكرار نماييد.
ج: اگر قطب N آهن ربا را با قطب N آهن ربايي كه از گرانيگاه آويزان شده است نزديك كنيم، نيروي رانش به وجود مي آيد و قطب هاي N و N يك ديگر را مي رانند. اگر قطب S آهن ربا را به قطب N آهن ربايي كه از گرانيگاه آويزان شده است نزديك كنيم، نيروي ربايش به وجود مي آيد و قطب هاي N و S يك ديگر را مي ربايند.
در مرحله ي 2 اگر قطب N آهن ربا را به قطب S آهن ربايي كه از گرانيگاه آويزان شده است نزديك كنيم، نيروي ربايشي به وجود مي آيد و قطب هاي N و S يك ديگر را مي ربايند. اگر قطب S آهن ربا را به قطب S آهن ربايي كه از گرانيگاه آويزن شده است نزديك كنيم نيروي رانشي به وجود مي آيد و قطب هاي S و S يك ديگر را مي رانند.
نتيجه: قطب هاي هم نام يك ديگر را مي رانند و قطب هاي غيرهم نام يك ديگر را مي ربايند.
آزمايش كنيد ص 102
يك تيغه ي آهني را كه خاصيت آهن ربايي ندارد فراهم كنيد و با يك قطب آهن رباي تيغه اي چند بار و در يك جهت از ابتدا تا انتهاي آن را مطابق شكل مالش دهيد. با اين عمل تيغه ي آهني به آهن ربا تبديل مي شود. انتهاي تيغه كه محل برداشتن قطب مالش دهنده است. قطب غيرهمنام قطب مالش دهنده مي شود. در شكل، تيغه ي AB را با قطب N مالش داده ايم، انتهاي B كه محل برداشتن قطب N است به قطب S تبديل مي شود و ابتداي تيغه (يعني A) قطب N مي شود.
- چگونه مي توان به وسيله يك آهن رباي تيغه اي يك تيغه آهني را به آهن ربا تبديل كرد
ج: يك تيغه آهني را كه خاصيت آهن ربايي ندارد مي توان به وسيله يك قطب آهن رباي تيغه اي تبديل به آهن ربا كرد. به اين ترتيب كه يك قطب آهن رباي تيغه اي را چند بار و در يك جهت از ابتدا تا انتهاي تيغه آهني مي كشيم با اين عمل تيغه آهني به آهن ربا تبديل مي شود. انتهاي تيغه كه محل برداشتن قطب مالش دهنده است، قطب غيرهمنام را تشكيل مي دهد.
38- يك آهن ربا چگونه سنجاق يا ميخ آهني را جذب مي كند؟
ج: يك آهن ربا ابتدا سنجاق يا ميخ آهني را به يك آهن ربا تبديل مي كند به طوري كه قطب هاي ناهمنام آهن ربا و ميخ در مجاورت يكديگر واقع شوند و نيروي جاذبه مغناطيسي بين قطب هاي ناهمنام باعث جذب ميخ توسط آهن ربا مي شود.
مقايسه كنيد ص 102
يك آهن ربا را با دست نگه داريد و سنجاق آهني كوچكي را مطابق شكل به آن نزديك كنيد. اكنون سنجاق ديگري را به سنجاق اول نزديك كنيد. اين كار را تا آن جا كه ممكن است ادامه دهيد. به اين ترتيب، شما يك زنجير مغناطيسي ساخته ايد.
ج: در اثر القاي، آهن ربا سنجاق ها را تبديل به آهن ربا مي نمايد، به طوري كه قطب هاي غيرهمنام در كنار يك ديگر قرار مي گيرند، به اين ترتيب سنجاق ها به دنبال هم قرار مي گيرند و يك زنجير مغناطيسي را مي سازند.
26- القاي مغناطيسي را تعريف كنيد.
ج: ايجاد خاصيت مغناطيسي را تعريف كنيد.
ج: ايجاد خاصيت مغناطيسي در يك آهن توسط يك آهن ربا حتي بدون تماس با آن را القاي مغناطيسي مي نامند.
27- چگونه مي توان به وسيله چند سنجاق و يك آهن ربا زنجير مغناطيسي ساخت؟
ج: اگر آهن رباي قوي داشته باشيم، از خاصيت مغناطيسي آن مي توان استفاد كرد و يك زنجير مغناطيسي ساخت. اگر سنجاق اول را به يك قطب آهن ربا اتصال دهيم، سنجاق دوم به دنبال آن و سنجاق سوم به دنبال دومي متصل مي شود، زيرا خاصيت مغناطيسي آهن ربا سنجاق ها را تبديل به آهن ربا مي كند، به طوري كه قطب هاي غيرهمنام سنجاق ها در كنار هم قرار مي گيرد و سنجاق ها يك ديگر را جذب مي كنند اين اثر را القاي مغناطيسي مي گويند.
27- به كمك يك آهن ربا در يك سنجاق، خاصيت آهن ربايي القا كنيد. اكنون يك عقربه ي مغناطيسي به سنجاق نزديك كرده و با توجه به تأثير قطب هاي آهن رباها بر يك ديگر، قطب S و N را در سنجاق مشخص كنيد.
ج: با توجه به اين كه قطب S آهن ربا به انتهاي پهن سنجاق جذب مي شود پس انتهاي پهن آن قطب N و نوك تيز سنجاق قطب S مي باشد.
28- چند روش براي تبديل آهن به آهن ربا وجود دارد؟
ج: به سه روش مي توان آهن ربا ساخت: الف) مالش، ب) القا، پ) الكتريكي
بسازيد ص 103
يك ميله ي كوچك آهني و مقداري سيم نازك برق كه داراي روكش باشد (مانند سيم لاكي) و دو يا سه قوه ي كوچك فراهم كنيد و به كمك آن ها فعاليت زير را انجام دهيد.
1- قوه ها را در درون يك لوله ي مقوايي (مطابق شكل كتاب درسي) به دنبال يك ديگر قرار دهيد به اين ترتيب شما يك باتري ساخته ايد.
2- سيم را به دور ميله ي آهني بپيچيد. دقت كنيد كه سيم ها از يك جهت به دور ميله پيچيده شوند (مطابق شكل)
3- به كمك باتري و ميله ي سيم پيچي شده، يك مدار الكتريكي مانند شكل بسازيد. كليد را وصل كنيد و سنجاق يا ميخ هاي آهني را به ميله نزديك كنيد، نتيجه را به كلاس گزارش كنيد.
ج: وقتي سيم روكش دار را به دور ميله ي آهني پيچيده و دو سر سيم را به باتري وصل مي كنيم، جريان الكتريكي در سيم باعث مي شود تا ميله ي آهني تبديل به آهن ربا گردد. در اين صورت اگر ميله را به سنجاق يا ميخ هاي آهني نزديك كنيم آن ها را جذب مي كند و مي توان نتيجه گرفت كه به وسيله ي جريان الكتريكي مي توان آهن ربا ستخت.
43- آهن رباي الكتريكي را تعريف كنيد.
ج: اگر سيم روكش داري را به دور ميله ي آهني بپيچيم و دو سر سيم را به باتري وصل كنيم جريان الكتريكي در سيم باعث مي شود تا ميله ي آهني به آهن ربا تبديل گردد. به اين آهن ربا، آهن رباي الكتريكي مي گويند.
تمرين ص 104
همان طور كه دانستيد به سه روش مي توان آهن ربا ساخت: 1- مالش 2- القا 3- الكتريكي شرح اين سه روش را به طور خلاصه در دفتر علوم خود بنويسيد .
ج: يك آهن رباي ميله اي را از قطب N بر روي يك تيغه ي آهني مي كشيم پس از چند مالش تيغه ي آهني به يك آهن ربا تبديل مي شود.
2- يك آهن ربا را بر روي يك شيشه قرار مي دهيم و از زير چند سنجاق به آهن ربا نزديك مي كنيم. در اثر القا، سنجاق ها به آهن ربا تبديل مي شوند و جذب مي گردند.
3- يك يك تيغه ي آهني را انتخاب كرده و به دور آن سيم روكش داري را مي پيچيم. اگر دو سر سيم را به يك باتري وصل كنيم تيغه ي آهني خاصيت مغناطيسي پيدا مي كند كه به آن آهن رباي الكتريكي مي گويند.
اطلاعات جمع آوري كنيد. ص 104
يك فهرست از وسيله هايي كه در آن ها از آهن ربا استفاده شده است تهيه كنيد و نحوه ي كار آهن ربا را در هر يك از آن ها شرح دهيد.
ج: بلندگو – يخچال – زنگ اخبار – موتور الكتريكي – شطرنج مغناطيسي – دينام دوچرخه – جامدادي – وسايل تزييني روي در يخچال – قطب نما – قبله نما.
